بسم الله الرحمٰن الرحيم
خانه / صحیح بخاری / ترجمه و تشریح / چرا نخل با مؤمن شباهت دارد

چرا نخل با مؤمن شباهت دارد

 

از حضرت عبدالله بن عمر رضی الله عنه روایت شده است که باری رسول الله صلى الله علیه وسلم فرمود: «در میان درختان درختی وجود دارد که برگهایش در موسم خزان نمی‌ریزند و آن مانند مؤمن است، بگویید: کدام درخت است؟» عبدالله می‌گوید: مردم به درختان جنگل فکر کردند، در دلم آمد که آن درخت خرماست، اما شرم کردم که در جلوی بزرگان لب بگشایم، سپس صحابه گفتند: یا رسول الله! خود شما بفرمایید که آن چه درختی است؟ آن‌حضرت صلى الله علیه وسلم فرمود: «آن درخت خرماست.» (صحیح بخاری: ٦۲)

در این حدیث، مسلمان به درخت خرما تشبیه داده شده است که آن چندین وجه دارد:

۱- تشبیه در استقامت؛ همچنانکه مسلمان همراه با قد و قامت، در اخلاق و عادات خوب و اعمال دیگر زندگی، مستقیم است، همچنین درخت خرما ضمن مستقیم القامة بودن، مستقیم الأحوال هم هست و ثمره آن به هر دو صورت نارس و رسیده، کارآمد و نافع است. برگهایش مفید و تنه‌اش نیز کارایی دارد و به صورت دوا و غذا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۲- همان‌طور که مسلمان می‌تواند هم در زندگی و هم بعد از مرگ سرچشمه‌ی خیر باشد، همچنین درخت خرما نیز در حالت حیات و پس از خکشیدن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۳- همچنانکه اگر سر انسان بریده شود، می‌میرد، اگر سر درخت خرما را قطع کنند، آن نیز می‌میرد. اما این وجه تشبیه در میان مؤمن و کافر مشترک است.

٤- ریشه‌های درخت خرما عمیق و مضبوط‌اند؛ همچنانکه ایمان در قلب مؤمن ریشه‌های مستحکمی را می‌دواند.

٥- نخل در طول سال سرسبز و شاداب است، ثمره‌اش شیرین، خوش‌رنگ و لذیذ است؛ همچنین مسلمانِ کامل از هر نظر بعد از برخورد و ملاحظه، پسندیده و محبوب می‌باشد. (عمدة القاری: ۱/ ۳۹٤)

٦- امام العصر فرمود: یکی از وجوهات تشبیه، عدم مضرت است، همچنانکه همه‌ی اجزای درخت خرما فقط نافع و مفید و بی‌ضرراند، مسلمان نیز باید چنین باشد که از او به جز رویه سالم و نفع‌رسانی، ضرر و آزاری بیرون نتراود؛ «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِن لِسَانِهِ وَیدِهِ.»

۷- از وجوهات تشبیه فوق معلوم گردید که مقامِ مؤمنِ کامل بسیار بالاست و مانند نخل، همیشه مستقیم الأحوال و نفع‌رسان عموم است و در شأنِ کشش باطنی و بی‌ضرری، ممتاز است.

ظاهر است که همه‌ی این اوصاف بر اثر پیروی و اقتدا به اسوه حسنه نبی الأنبیاء صلى الله علیه وسلم به دست می‌آید. هدف از تشبیه درخت خرما به مؤمن این است که انسان باید اخلاق و کردار خوب داشته باشد و از بدی و ضرررسانی پرهیز کند.

أنوارالباري/ ترجمه مولانا حسين پور
رفتن به بالا